MENTALITY – mentalność, podejście do gry zawodników.
Normal – gra w sposób naturalny, zgodny z rozwojem sytuacji na boisku. Ja stosuje najczęściej taki właśnie system po to, aby w wypadku zbliżającej się nieuchronnie porażki móc zmienić mentalność swoich zawodników (po attack nie ma już nic). zawodnicy starają się spokojnie rozprowadzać grę ze środkowej strefy boiska. W wypadku posiadania przewagi wykorzystują każdą możliwą sytuację do uzyskania korzystnego rezultatu. W przypadku przewagi przeciwnika starają się konsekwentnie, bez zbytniego szarżowania odzyskać pole. I znowu przewaga ustawienia normal – w wypadku korzystnego dla nas obrotu sprawy możemy ustawić mentality defensive i czekać końca meczu (można zrobić tak oczywiście także przy mentality attacking, ale już przy ment. def. – niestety nie).
Defensive - oczywiście trudno sobie wyobrazić, aby ktoś rozpoczynał mecz z ustawieniem defensive, ale jednak... Jest to ustawienie pozwalające na rozwijanie akcji tylko w sytuacjach, gdy przeciwnik sam się o to prosi. Można przyznać, iż akcje te są wtedy bardzo skuteczne, ale cóż, jest ich bardzo mało. Przeciwnik gra na naszej połowie i ogólnie odczuć można jego przewagę. Nasi zawodnicy nastawieni są za to na grę obronną. Asekurują się wzajemnie, uważnie grają na przedpolu i własnym polu karnym. Skoro trener nie kazał ;) to nie starają się forsować tempa i szukać okazji w rajdach przez 2/3 boiska. Osobiście nie polecam, częściej można przegrać niż wygrać. Przeciwnik widząc nasze ustawienie – pomimo trudności w dojściu do sytuacji strzeleckiej – zawsze ma większe szansę w zdobyciu gola, choćby po stałym fragmencie gry. Poza tym – jak powszechnie wiadomo - najlepszą obroną jest atak. Z drugiej strony – w końcówkach meczu, gdy przeciwnik zaczyna ‘cisnąć’ - nie pozostaje nam nic innego, niż zmienić mentalność drużyny i krzyknąć z ławki ‘cofać się! wszyscy do tyłu!’ ;). W porównaniu z man behind the ball jest to ustawienie bardziej ofensywne, o wiele częściej (choć i tak rzadko) prowadzące do oddania strzału na bramkę przeciwnika.
Attacking – ustawienie ofensywne, otwarte. Powoduje zmasowane i ciągłe ataki na bramkę przeciwnika (zazwyczaj ponad 15 strzałów w meczu). Zawodnicy nacierają – w zależności od taktyki – zarówno środkiem jak i skrzydłami. Obrońcy aktywnie uczestniczą w akcjach ofensywnych. Zauważyłem, iż taki sposób gry jest przeważający. Wszelkie killer - taktyki (w tym 4-1-3-2) oparte są właśnie na ustawieniu mentality attacking. Osobiście też grałem kiedyś w ten sposób, ale teraz staram się grać na normal. Jak wspomniałem wyżej lepiej zabezpieczam wtedy linię obrony i nie narażam się na ‘żądła’ wyprowadzane przez przeciwnika i jednocześnie zawsze mogę podkręcić zachowanie zawodników ustawiając im mentality attacking. Uważam, że sposób gry ‘all-out-attack’ jest bardzo niebezpieczny, chociaż czasami skuteczny. Przy dobrych obrońcach i pomocnikach, którzy cofają się szybko i wykonują mnóstwo kilometrów na boisku (work rate) zawsze możemy strzelić o jedną bramkę więcej od przeciwnika.
Podsumowując: zaczynam grać normal, aby później (w ok. 20% meczów) zmienić na attacking lub (w max. 10% meczów) na defensive.


PASSING – dużo można by pisać o tym, jednak pokrótce wygląda to – wg. mnie – tak:
mixed – wszystko zależy od decyzji zawodnika. W zależności od rozwoju sytuacji na boisku i gry kolegów, zawodnik sam decyduje, jak zagrać piłkę. Cokolwiek by nie zrobił i tak nie możemy być niezadowoleni. Skoro zdajemy się na jego kreatywność (creativity, także technique) i decyzję (decision) to – licząc na jego dobre podania (passing, set pieces) bądźmy dobrej myśli. Jest to styl gry w 67% obciążający linię pomocy, tak więc przy średnio dobrych pomocnikach może być dobry. Najbardziej uniwersalny styl podań, zazwyczaj stosowany przez mnie.
short – podania krótkie, na małej powierzchni boiska, tzw. gra z klepki, gra w trójkąt. Przy zawodnikach z dobrymi współczynnikami – bardzo skuteczna. Tempo gry jest szybkie, podania dokładne. Mało jest tzw. podań ‘kończących’ (wrzutek) na głowę lub na wolej z głębi pola czy spod bocznej linii boiska. Często denerwują koronkowe akcje. Zawsze denerwuje mnie to, że zawodnik (napastnik najczęściej) zamiast strzelać – podaje. Według opinii niektórych (przyznam – miarodajnych) kręgów AI najszybciej odnajduje sposób obrony przed krótkimi właśnie podaniami. Często zresztą można zauważyć u przeciwnika komentarze typu ‘great anticipation by X’ lub ‘X cut the pass’. po prostu przeciwnik zagęszcza grę i łatwo przychodzi mu rozbijanie naszych ataków. Wykorzystuję te podania na początku meczu, gdy gram Brazylią (b. dobre współczynniki techniczne), później w zależności od rozwoju wypadków zmieniam na mixed lub long – lub nie zmieniam, gdy rozkładam przeciwnika :-).
direct – podania bezpośrednie, moim zdaniem w większości prostopadłe (najpopularniejszy obecnie trend w rzeczywistym futbolu). Po dojściu do podania zawodnik znajduje się zazwyczaj w dogodnej sytuacji do rajdu na bramkę, lub nawet do strzału. Podania te nie są kierowane ‘do nogi’ lecz wyprzedzają nieco adresata. Dobiega on do piłki wykorzystując w ten sposób ‘timing’ czyli tempo gry (tzw. zagranie w tempo). Nie musi zwalniać, przyjmować piłki tylko od razu rusza do ataku. Decydują jak zwykle – passing, technique, pace, balance, strenght (gra bark – w - bark) set pieces i creativity. Ja stosuję direct raczej ‘do zabawy’. Jak widzę, że nie idzie mi gra mixed to włączam direct i obserwuję rozwój wypadków. raczej nie polecam – ale radzę przetestować.
long – podania długie. Zalecane przez wszystkich w niższych ligach dla słabszych drużyn. Stary numer – 2 SC z Heading i Jumping po 18, long ball i conference jest nasza (oczywiście w dużym uproszczeniu). Bardzo skuteczne ustawienie przy dobrych drużynach ze słabszą linią pomocy (częste podania def – att z pominięciem mid). Bardzo dobre przy grząskim, ciężkim boisku (wet itp.). Niestety, wymagana dobra gra głową, co w spotkaniach z lepszymi przeciwnikami często kończy się ‘headers won – 21 %’ i wynikiem 0:4. Niezwykle ważne jest passing i set pieces. Uwaga: napastnicy powinni mieć – poza grą głową – także wysokie współczynniki strenght i work rate - stamina też nie przeszkadza :-). ja używam bardzo często, zwykle w trakcie meczu zmieniam tempo gry poprzez zmianę long na short (i odwrotnie), co skutecznie wybija przeciwnika z rytmu.
Ogólnie – moim subiektywnym zdaniem – skuteczność ustawień to:
1. mixed – 80%; 2. long –65%; 3. short – 50%; 4. direct – 45% (przy czym 100% oznacza perfekcyjną grę w tempo, bez zbytniej utraty sił i co najmniej 2 bramkowe zwycięstwo).

TACKLING – instrukcja defensywna, dotycząca efektywności i nasilenia wślizgów (tackle). Ja zawsze stosuję tackling hard. Przy dobrych zawodnikach – a takich zwykle mamy w swej drużynie ;) możemy śmiało nakazać im grę hard. Zwykle mają oni wysoki współczynnik tackling, strenght, balance, decision, pace i potrafią zagrać tak, aby trafić w piłkę, a nie w nogi przeciwnika. Tackling normal można stosować w sytuacjach awaryjnych, gdy zależy nam na uniknięciu kartek i wykluczeń, a poziom sędziowania pozostawia wiele do życzenia. Przy ustawieniach indywidualnych warto ustawić tackling normal lub easy zawodnikowi mało profesjonalnemu. Jeżeli wyraźnie widać, że szuka zaczepki na boisku lub wyraźnie trafia w nogi przeciwnika a jednocześnie jego gra w defensywie nie jest kluczowa dla drużyny to polecałbym ustawić mu tackling easy. Niekoniecznie poskutkuje ale na pewno będziemy mieli spokojniejsze sumienie. Osobiście podzielam pogląd, iż ustawienie tackling hard nie niesie za sobą niebotycznej ilości żółtych czy czerwonych kartek (szczególnie w porównaniu do przeciwnika). Zwykle największy wpływ na to ma sędzia (i jego temperament). Jeżeli jednak po ustawieniu obrońców tackling normal nasza drużyna gra dobrze i wygrywamy więcej tackling niż nasz przeciwnik to zostawmy takie ustawienie – będziemy mieli prawdopodobnie mniej fauli pod naszą bramką (polem karnym). a i tak w trakcie meczu, przy silnych lub dobrze dryblujących napastnikach przeciwnika można będzie przestawić rodzaj wykonywanych wślizgów.

PRESSING – instrukcja ‘destrukcyjna’ i defensywna. Oznacza naciskanie przez naszych zawodników na rywala. Gra blisko przeciwnika. Nie dajemy mu wtedy zbyt dużo miejsca. Gdy jest przy piłce od razu jest przy nim jego ‘opposite’ z naszej drużyny. Bez dyskusji – należy ustawiać pressing – Yes, i to od samego początku. Przeciwnik nie może wtedy rozwinąć skrzydeł. Są jednak dwa minusy stosowania pressingu. Po pierwsze nasi zawodnicy męczą się o ok. 15 - 20% szybciej (fitness pon. 80% po ok. 50 min. meczu, bez pressingu – po ok. 70 min. meczu). Po drugie – przy ustawieniu pressing Yes istnieje zwiększone ryzyko fauli i w związku z tym – żółtych (czerwonych) kartek dla naszej drużyny. Tak więc radzę wyłączać Pressing gdy wygrywamy, a do końca meczu nie pozostało zbyt dużo czasu. Jest to instrukcja znakomicie nadająca się do zmiany tempa gry. Stosowanie co ok. 20 min Pressing Yes/No powoduje równomierne rozłożenie sił naszej drużyny i częściowe ‘rozbrojenie’ przeciwnika. Chociaż uwaga: wyłączenie pressing w meczu z silną drużyną lub na wyjeździe, grozi szybką utratą goli. Przeciwnik może wtedy sobie pograć i wykorzysta to bez reszty.
Istnieje problem z ustawieniami pressingu obrońcom. Przy grze 4 obrońcami w linii uważam, że absolutnie nie należy ustawiać pressingu środkowym obrońcom. Nie ustawiam także bocznym - chociaż spotkałem się z taktykami (i opiniami), gdzie boczni obrońcy grali ofensywnie i mieli ustawione pressing Yes. Moim zdaniem powoduje to ‘wyciąganie’ bocznych obrońców do przodu, przez co w naszej linii defensywnej tworzy się luka (zostaje tylko dwóch środkowych). Moja koncepcja zakłada, iż obrońcy powinni stać ‘without ball’ w obronie. Natomiast zadaniem pomocników jest ewentualne stosowanie pressingu. Ustawienie man marking naszym obrońcom w pewnym stopniu daje wrażenie pressingu. I to jest instrukcja, którą preferuję w ustawieniach linii obrony zamiast pressingu.

OFFSIDE TRAP – pułapki offsajdowe (‘łapanie’ na spalonym).
Instrukcja defensywna. Powoduje współdziałanie obrońców i wychodzenie ich do przodu z jednoczesnym pozostawieniem za swoimi plecami zawodnika drużyny przeciwnej. Wymaga zgrania linii obrony i jej doświadczenia. Niezwykle ważne są współczynniki decision, pace, teamwork, off the ball i acceleration. Przy grze sweeper’em on zwykle jest ostatnim zawodnikiem w naszej defensywie i od niego zależy skuteczność pułapek offsajdowych. Jednak najlepsze efekty instrukcja ta daje przy grze obrońcami ustawionymi w linii (bez sweeper’a). Zaniechanie pułapek offsajdowych powoduje pozostawanie obrońców blisko bramkarza i pomaganie mu, jako ‘ostatniej instancji’ w zachowaniu czystego konta bramkowego. Jednak mało jest rzeczy lepszych, niż stracony gol w najważniejszym meczu sezonu i... chorągiewka bocznego arbitra w górze – sygnalizacja pozycji spalonej. Zakładanie pułapek utrudnia man marking - przy szybkich napastnikach. Nasz obrońca nie ucieka do przodu – zostaje przy napastniku (ma ustawione krycie). Ten, korzystając ze swojej szybkości i umiejętności technicznych dostaje piłkę, mija go i strzela. Osobiście zawsze gram z offside trap – ON (zawsze!). Przydatny jest tu trening taktyki i coach trenujący taktykę, mający jednocześnie umiłowanie do offside – trap. Jednak – jak powiedziałem wyżej – im dłużej obrońcy ze sobą grają, tym lepiej są zgrani i skuteczniejsi w zakładanych pułapkach. Ważne jest też ich fitness – im słabsi, tym wolniejsi. Przy treningu obrońców – tactics co najmniej na medium. Trudno gra się przeciw doświadczonym i ‘ogranym’ obrońcom, kiedy to nasi najlepsi napastnicy wciąż łapani są na spalonych. Łatwo to stwierdzić, gdy jeden z naszych scoutów obserwuje next opposition (kolejnego przeciwnika) i otrzymujemy raport, że ‘wokół X zbudowana jest całą obrona drużyny Y’. Generalnie: zawsze włączone, chyba że tracimy więcej goli, niż udało nam się zastawić pułapek offsajdowych. Wtedy najpierw offside trap – off, następnie wymieniamy obrońców na lepszych :), później trening taktyki, później ew. wymiana coach’a na nastawionego zdecydowanie defensywnie i znowu offside trap – on, obserwujemy wyniki itd. .

COUNTER ATTACK – instrukcja defensywna. Gra z kontry pozwala wykorzystać napór przeciwnika i jego wejście na naszą połowę do skonstruowania szybkiej, idealnej sytuacji strzeleckiej. Wiadomo, jest to ryzykowne, gdyż najlepszą obroną jest atak. Jeśli z góry ustawiamy się na grę z kontry musimy liczyć się z tym, że przeciwnik będzie częściej dochodził do strzału i generalnie miał będzie przewagę w środkowej strefie boiska. Ale z drugiej strony – jeżeli jest to drużyna lepsza, ‘wariacko napalona’, lub zależy nam na utrzymaniu korzystnego rezultatu to polecam. Ustawienie counter attack przy mentality normal to dla mnie bardzo skuteczny i wyważony sposób obrony. Counter attack i mentality defensive to jeszcze pewniejszy sposób gry defensywnej – chociaż mniej wyważony, zorientowany bardziej na obronę niż na counter attack. Wymagani są szybcy zawodnicy (pace, acceleration), bardzo dobrze grający bez piłki (off the ball) i najlepiej – wytrzymali i wypoczęci (stamina i wysokie fitness). Jak zwykle – technique i creativity. Najważniejsze (decydujące) jest tu ‘ergonomiczne’ i efektywne ustawienie na polach ustawień ‘with ball’ i ‘without ball’. Jeżeli zawodnik po odzyskaniu piłki przez przeciwnika nie ma do kogo podać lub musi pokonać barierę w postaci trzech kolejnych ‘zawalidróg’ to nasza kontra rozsypie się od razu. Generalnie używam counter attack zamiast men behind the ball. Uważam, że jest to instrukcja bardzo pomocna przy znacznej przewadze przeciwnika. Można zdobyć jakąś bramkę wbrew temu, co dzieje się na boisku. Polecam w końcówkach meczu (nawet całą drugą połowę). Ale wtedy szybkość najwyżej na fast i obserwujmy dokładnie, co dzieje się na boisku. Długie podania raczej nie zdają rezultatu (niebezpieczeństwo pułapek offsajdowych i brak możliwości ‘wystawiania się’ zmęczonych już trochę, naszych napastników), lepiej mixed lub direct. Dobrze wpływa na zmianę tempa gry – wybijając przeciwnika z rytmu. Jednak podkreślam – bardzo ryzykowne, przeciwnik od razu uzyskuje przewagę w posiadaniu piłki.

MEN BEHIND THE BALL – instrukcja ultra – defensywna. Zawodnicy ustawiają się pomiędzy własną bramką, a piłką. Zawsze starają się wyprzedzić przeciwnika i zasłonić dostęp do własnej bramki. Trudno wtedy przeprowadzić atak na bramkę przeciwnika, gdyż każdy z naszych napastników lub pomocników będzie miał przed sobą zawodnika drużyny przeciwnej.
W wypadku konieczności utrzymania rezultatu za wszelką cenę (szczególnie za cenę ładnego widowiska :-)) można spróbować przesunąć pomocników na pozycję defmid (jedno ‘oczko’ w dół), ustawić mentality defensive , counter attack, no i właśnie MBtB. Jest to jednak sposób wysoce nieskuteczny, szczególnie jeśli do końca meczu pozostało sporo (np. 20 – 30 minut). Skuteczność ustawienia zależy w głównej mierze od zmęczenia przeciwnika. Im bardziej jest ‘zabiegany’ tym ma mniejsze szanse przeprowadzić skuteczną kontrę. Przy napastnikach grających głową lepiej od naszych środkowych obrońców skuteczność MBtB dodatkowo obniża się. Wystarczy wtedy jeden celny cross na pole karne i niezależnie ilu obrońców będzie przy napastniku może on – właśnie głową – doprowadzić do wyrównania. Można zauważyć, że ciężar gry przy stosowaniu MBtB przenosi się wyraźnie na naszą połowę i tylko szczęście pozwala utrzymać korzystny wynik. Należy wtedy grać na czas (zawodnicy z ustawionym hold up ball), próbować wykorzystywać zmiany, podania najlepiej ustawić na long, aby uniknąć zabawy z piłką na małej przestrzeni i odbioru jej przez przeciwnika. Tackling oczywiście hard, pressing – ‘no’, aby przeciwnik nie wyciągał naszych zawodników z naszej połowy.
Podsumowując: uważam, że są skuteczniejsze sposoby utrzymania korzystnego rezultatu, niż men behind the ball. Ale cóż, czasem tonący (tnący) brzytwy się chwyta. Polecam wcześniej potrenować w sytuacjach mniej ryzykownych i – jeżeli się sprawdzi – wykorzystywać w chwilach prawdy.