Wielu, których pyta się, co jest solą piłki nożnej bez wahania odpowiada: bramki!. Zawodnicy, którzy są w pełni zauważalni, to w głównej mierze napastnicy, rzadziej zawodnicy drugiej linii, o defensorach nie wspomnę. To właśnie oni rosną na marketingowe megagwiazdy, które zwyciężają w wielu plebiscytach na najlepszych zawodników, a ich koszulki sprzedają się lepiej niż piwo podczas bawarskiego Octoberfestu. Tymczasem kluczem do sukcesu jest rozważna gra w obronie, bo jak zauważyli Włosi, drużynę buduje się od końca. Nie ulega wątpliwości, że zespół zyskuje nieco więcej siły ofensywnej kiedy na gwarancję, że za sobą ma klasowych obrońców, czy dobrego golkipera. Dlatego właśnie postanowiłem rzucić nieco światła na pozycje stanowiące ostoje naszego superteamu.

Bramkarz:
Najważniejsze atrybuty:
Nikogo nie dziwi fakt, iż pozycja bramkarza wyróżnia się spośród wszystkich funkcji najbardziej. Umiejętności charakterystyczne dla tej pozycji zgromadzono w osobnym dziale.
Spośród tych cech najmniej pożądaną jest oczywiście ekscentryczność, która niejednokrotnie decyduje o karierze i reputacji bramkarza. Zawodnicy ekscentryczni będą mieli skłonności do popełniania prostych błędów, czy nieoczekiwanych zachowań (vide F. Barthez), przez co mogą narazi zespół na niespodziewany wynik.
Inne atrybuty z tej listy pozwalają bramkarzowi na efektywną obronę bramki (chwytanie, piąstkowanie, refleks), eliminowanie zagrożenia poprzez wyjścia do zawodnika atakującego, czy to w przypadku akcji z gry (jeden na jednego, wyjścia do piłki), czy w przypadku stałych fragmentów (gra na przedpolu, gra w powietrzu). Niektóre atrybuty bramkarskie (takie jak: wykopy, wyrzuty) pozwalają odpowiednio wprowadzić piłkę do gry.
Bramkarz o wysokich umiejętnościach musi posiadać gamę atrybutów psychicznych, które niezwykle pomagają w poczynaniach między słupkami. Istotne jest podejmowanie odpowiednich decyzji, a koncentracja szczególnie przydaje się w przypadku rzutów karnych. Następnie istotna jest także umiejętność ustawiania się, przewidywania, waleczność, oraz współpraca. Szczególnie należy zwrócić uwagę na ostatni aspekt, gwarantuje on dobrą komunikację z obrońcami, którzy niejako uzupełniają się nawzajem.
Jeśli chodzi o umiejętności fizyczne to z racji funkcji pełnionej na boisku nie są one tak istotne jak u zawodników z pola. Spośród tej grupy naczelna rolę odgrywa jednak skoczność, ale przydaje się także siła i zwinność.

Trening:
Trening bramkarzy charakteryzuje się tym, że nie zmienia się on znacząco podczas całego sezonu. W wypadku reżimu przedsezonowego, podobnie jak w innych przypadkach, należy nieco uwagi poświęcić na przygotowanie fizyczne (poziom mocny). Głównym zadaniem na treningach jest jednak szlifowanie umiejętności bramkarskich, dlatego po okresie 2 tygodni stopniowo zastępujemy atrybuty fizyczne - podrzędne u bramkarza - tymi bramkarskimi (najwyższy możliwy poziom intensywności). W trakcie sezonu, bądź też na kilka tygodni przed jego inauguracją na średnim poziomie należy ćwiczyć taktykę, panowanie nad piłką, umiejętności obrony, czy stałe fragmenty (na poziomie lekkim).

W taki sposób prezentują się rezultaty treningu podczas sezonu:


Środkowy obrońca:
Najważniejsze atrybuty:
Stoperzy, poza bramkarzem, są ostatnim bastionem obrony. Od takich zawodników wymaga się tylko i wyłącznie destrukcji, ale niektórzy próbują krzewić ideę rozgrywania. Niemniej jednak jest to niezwykle ryzykancki, a co za tym idzie bardzo rzadki, system rozpoczynania akcji.
Jeśli chodzi o atrybuty potrzebne w pełni funkcjonować jako środkowy obrońca to pierwszym jest gra głową, czyli niezwykle istotny atrybut pozwalający zgasić akcję we wczesnej fazie jej rozwoju. Niekiedy właśnie ten element pozwala uniknąć wielu niebezpiecznych akcji pod naszym polem karnym. Z doświadczenia wiem, że przeciwnicy bardzo często wykorzystują zagrania „za plecy” obrońców. Zawodnik o wysokich umiejętnościach nie powinien dać się zaskoczyć. Ponadto bardzo często po wznowieniu gry od bramki przeciwnika piłki lądują w strefie operowania środkowych obrońców. Zatem niezwykle istotne jest, aby taki obrońca przecinał wszystkie zagrania czyszcząc okolice pola bramkowego. Atrybut ten przydaje się także w poczynaniach ofensywnych, chociażby przy stałych fragmentach.
Kolejnym charakterystycznym atrybutem stoperów jest krycie, które pozwala obrońcy na skuteczną eliminację poszczególnego zawodnika z gry. Szczególnie istotny w chwili gdy obrońcy grają kryciem indywidualnym, pozwalającym choćby na wyłączeniu najsilniejszego ogniwa przeciwników z gry.
Obiór- czyli najistotniejsza cecha, która wyraża umiejętność odbioru piłki przeciwnikowi, a jak wiadomo na tym głównie polega zadanie stoperów.
Praca w defensywie to nie tylko pojedynki główkowe, czy „koszenie” przeciwników równo z trawą, ale potrzebne są tu także pewne umiejętności mentalne.
Pierwszy i zarazem najbardziej kontrowersyjny atrybut to agresja. Bowiem stoperzy powinni zdecydowanie odbierać piłkę, ale z racji że grają głównie w obrębie pola karnego, agresja nie może być nadmiernie rozwinięta. Najlepiej jest znaleźć zawodnika, którego atrybut zamyka się w przedziale 10-15 pkt. Gwarantuje to zdecydowane zachowanie, ale instynkt ten nie jest jeszcze na tyle silny, żeby sprokurować jedenastkę, chociaż zależy to w głównej mierze od dyspozycji zawodnika i poleceń indywidualnych.
Umiejętność podejmowania decyzji, przewidywanie, ustawianie te cechy tworzą trio najistotniejszych atrybutów mentalnych u obrońców. Przewidywanie pozwala dobrze odczytać zachowanie przeciwnika, bądź też perfekcyjnie obliczyć toru lotu piłki. Ustawianie się- dzięki niemu zyskujemy pewność, że zawodnik będzie wszędzie tam, gdzie jest akurat potrzebny. Często w pojedynkach główkowych, czy jeden na jeden decyduje właśnie umiejętność dobrego ustawienia się.
Jest oczywiste, że stoper nie może być kruchym zawodnikiem. Taki obrońca ma siać popłoch w szeregach przeciwnika, a najlepiej demonstrować to poprzez siłę. Pozwala ona wychodzić zwycięsko z wielu pojedynków 1 na 1, ale na tej pozycji w grę wchodzi także kilka innych cech fizycznych. Jedną z nich jest skoczność- czyli umiejętność, która zwykle idzie w parze z grą w powietrzu. Symbolizuje siłę wyskoku zawodnika, co jest rzeczą podstawową jeśli marzymy o efektywności stałych fragmentów gry, czy walce o górne piłki.
Inne atrybuty, takie jak wytrzymałość, czy szybkość, w przypadku tej pozycji schodzą na dalszy plan, ale powinny one gwarantować rozegranie całego sezony na odpowiednim poziomie.

Trening:
Standardowo na etapie przedsezonowym robimy coś na wzór obozu kondycyjnego, na którym dominują reżimy mające na celu poprawienie motoryki (siła, aerobik). Suma wszystkich obciążeń nie powinna przekraczać wartości średniej, ich przekroczenie nomen omen kończy się zwykle poważnymi kontuzjami. Podczas takich obozów watro „dociążyć” trening aplikując dawkę innych treningów, które nie wymagają ogromnych nakładów energii (taktyka, panowanie nad piłką, stałe fragmenty). Pozwoli to na zmniejszenie ich dawki podczas sezonu.
W jego trakcie środkowi obrońcy mocno ćwiczą siłę, która tak jak podkreśliłem, jest bardzo istotna dla tej pozycji. W porównaniu z reżimem przedsezonowym aerobik schodzi niejako na drugoplanową pozycję (poziom średni), a znaczenia nabierają umiejętności stricte defensywne (mocny/ intensywny poziom treningu). W zależności od rodzaju treningu „dociążającego” jaki obraliśmy w trakcie obozu przyjmujemy, wartość mocną, bądź też średnią dla szlifowania taktyki, czy to dla panowania nad piłką. Ważne jest, aby defensorzy cały czas trenowali stałe fragmenty gry (cały sezon na średnim poziomie). Adekwatnie prezentuje się trening strzałów, których każdy powinien choćby w najmniejszym stopniu liznąć. W przypadku ataku z biegiem sezonu można zrezygnować np. ze strzałów i wprowadzić na takim samym poziomie właśnie taki trening gwarantujący między innymi dobre podania.

Rezultaty treningu w fazie sezonu:


Skrajny obrońca:
Najważniejsze atrybuty:
Niegdyś od skrajnych obrońców wymagano tylko i wyłącznie pracy w defensywie teraz zdecydowanie odchodzi się od takich tendencji. Udowodniły to chociażby MŚ w Niemczech i postawa Grosso, którego akcje oskrzydlające pozwalały stworzyć liczebną przewagę pod bramką przeciwnika. Dlatego taki zawodnik powinien zawierać umiejętności zarówno destrukcyjne jak i cechy charakterystyczne dla skrzydłowych.
Skrajny obrońca jako substytut dwóch systemów (defensywny, ofensywny) zawora cechy charakterystyczne dla środkowego obrońcy (omówione w poprzednim przypadku: gra głową, krycie, obiór, agresja, decyzje, przewidywanie, ustawianie się, skoczność, siła), ale także ale atrybuty, które pozwolą na włączanie się „tunelem przy linii końcowej”. Spośród takich można wyróżnić:
Dośrodkowania- umiejętność, która wymagana jest w głównej mierze z racji niekiedy schematycznych rajdów przy linii. W większości przypadków rola takiego defensora w poczynaniach ofensywnych ogranicza się tylko do „dociągnięcia” do skraju pola bramkowego i dośrodkowanie w pole karne. Dlatego ta umiejętność w głównej mierze decyduje o nominacji zawodników na tą pozycję.
Gra z pierwszej piłki- nie jest to umiejętność, bez której zawodnik może się obyć, jednak pomaga ona wybrnąć z wielu sytuacji. Niekiedy rozwój sytuacji nie pozwala obrońcy włączającemu się w akcje ofensywne zakończyć swojego rajdu dośrodkowaniem. Naturalnym wyjściem z takiej sytuacji będzie gra na jeden kontakt ze skrzydłowym, bądź też defensywnym, czy środkowym pomocnikiem.
Podania- atrybut gwarantujący dokładność podań. Skrajny obrońca w niewielu przypadkach decyduje się na wykończenia akcji i naturalnym biegiem rzeczy jest oddanie piłki do zawodnika, który ma wyższe umiejętności „egzekucyjne”.
Strzały z dystansu- umiejętność, która przydaje się zwłaszcza podczas zbiegania obrońcy do środka, kiedy okolice linii końcowych są zapchane. Wówczas zawodnik prowadzący piłkę na możliwość wykończenia akcji strzałem (a’la John Arne Riise).
Przyspieszenie- w połączeniu z szybkością gwarantuje wysoką skuteczność skrajnego obrońcy. Pozwala już na kilku pierwszych metrach zgubić przeciwników. Natomiast szybkość decyduje o tempie akcji prowadzonych przez takich zawodników. Pozwala również na pokonanie defensorów w pojedynkach biegowych (a te z reguły toczone są na skrzydle bardzo często, z racji wolnej przestrzeni), decyduje również o odpowiednim włączeniu się do akcji w przypadku kontrataków, przy których bardzo często wykorzystywane są skrzydła.
Wytrzymałość- jest to atrybut umożliwiający grę na najwyższych obrotach przez lwią część spotkania. Zawodnicy bardzo często zmuszeni są do przemieszcza się przez całą długość boiska, co oczywiście wymaga żelaznej kondycji.

Trening:
Istotne jest, żeby skrajni obrońcy, pełniący niekiedy funkcję skrzydłowych, byli wybiegani, dlatego tutaj niezwykle istotne jest odpowiednia efektywność obozu kondycyjnego. To właśnie zawodnicy na tych dwóch wymienionych pozycjach maja wątpliwą przyjemność obcowania z siłą i aerobikiem najdłużej spośród zawodników naszego zespołu. W swojej dotychczasowej koncepcji stosuję następującą metodę. Jeśli liga rusza z dniem np. 20 sierpnia, to właśnie do pierwszego dnia tego miesiąca trwa obóz kondycyjny dla bocznych obrońców i skrzydłowych.
Po męczarniach przychodzi pora na wdrożenie systemu treningowego, który będzie mniej więcej utrzymywany przez resztę sezonu. Do średniego poziomu zmniejszamy trening siłowy, a aerobik utrzymujemy na poziomie mocnym. Średnie obciążenia pojawiają się w przypadku treningu taktyki, obrony, strzałów i stałych fragmentów gry. Obrona jest tylko ćwiczona na takim poziomie tylko po to, aby wartości krycia, czy odbioru nie malały podczas gry. Zgodnie ze swoistą modą koncentrujemy się na wartościach ofensywnych i dlatego taki zawodnik powinien mocno trenować atak i panowanie nad piłką.

Rezultaty treningu:


Podsumowanie
System defensywny jest niezwykle zawiłą machinerią, która już dawno zboczyła z wyznaczonego wcześniej kursu. Klasycznym przykładem jest system 4-4-2, w którym w zasadzie jedynym bastionem obrony pozostają dwaj środkowi stoperzy i bramkarz. To oni, jako jedyni w drużynach, są zupełnie wyłączeni z poleceń ofensywnych. Szczególnie newralgiczną częścią całego systemu są boki defensywy, które muszą stwarzać liczebną przewagę w razie ataku, ale i w pełni wywiązywać się z destrukcji. Podobnie prezentuje się pozycja bramkarza, który często uzupełnia partnerów, a jego zadania nie skupiają się tylko i wyłącznie na tkwieniu pomiędzy słupkami. To zróżnicowanie defensywy pod względem funkcji powoduje, iż coraz częściej w treningi nominalne dla obrońców wplatają się i te, które są adekwatne dla pozycji tylko i wyłącznie ofensywnych. Nic dziwnego, że wybór pięcioosobowego „zabezpieczenia tyłów” jest niezwykle trudny. Mam nadzieję, że ten tekst choć w minimalistycznym stopniu rozwiał Wasze wątpliwości.