Jeżeli gdziekolwiek w poniższym poradniku występuje sformułowanie wyniki lub rezultaty zawodników w odniesieniu dla poszczególnych pozycji oznacza to średnią ważoną dla następujących danych ( w nawiasach wagi):

• bramkarze - strzały obronione (30), błędy bramkowe (30), celne podania (20), stracone bramki (15), czyste konta (5),
• obrońcy - przechwyty (30), wślizgi udane (30), wygrane górne piłki (25), podania celne (15),
• pomocnicy - podania celne (30), wślizgi udane (20), asysty (10), dośrodkowania celne (10), strzały celne (10), przechwyty (10), rajdy (5), wygrane górne piłki (5),
• napastnicy - strzały celne (30), gole (30), rajdy (15), podania celne (15), liczba dryblingów (5), wygrane górne piłki (5).

WNIOSEK 1: ADAPTACJA NOWYCH ZAWODNIKÓW

Wprowadzanie nowych zawodników do zespołu powoduje znaczny spadek poziomu oraz wzrost maksymalnych odchyleń wyników uzyskiwanych przez nich w grze, ale także wpływa negatywnie na wyniki osiągane przez pozostałych zawodników.

Pojawienie się nowego zawodnika w zespole z brakiem znajomości języka macierzystego klubu powoduje konieczność nie tylko jego adaptacji w nowym otoczeniu, ale również dostosowania się do nowej taktyki (pozycja, rola, strategia, nastawienie) i stylu gry drużyny (polecenia drużynowe i indywidualne). W FM 2014 nie tylko poziom uzyskiwanych wyników przez takiego zawodnika ulega obniżeniu o średnio 15% oraz podlega znacznym wahaniom formy, ale powoduje także obniżenie wartości wyników zawodników zajmujących najbliższe mu pozycje (dalej: zawodnicy powiązani) w dwóch obszarach:  najbliżej położeni średnio o 11% (strefa 1: niebieska), dalej położeni o 4% (strefa 2: żółta). Poniższy rysunek ilustruje tę zależność oraz powiązane obszary na przykładach lewego oraz środkowego pomocnika, a także dla prawego oraz środkowego obrońcy.

Zależności tej podlegają także bramkarze i napastnicy, jednak w obydwu przypadkach spadek wyników wygląda inaczej niż w przypadku obrońców i pomocników. Wyniki napastników spadają średnio o 19%, a zawodników z nim powiązanych o 8% w pierwszym obszarze i 5% w drugim. Natomiast osiągnięcia bramkarzy obniżają się średnio o 10%, zawodników powiązanych w pierwszym obszarze także o 10%, w drugim o 5%.

Znaczy to dokładnie tyle, że sprowadzając do klubu nowego zawodnika, musimy być przygotowani, że swoje wyniki obniżą także jego koledzy grający obok.

Oczywiście jeżeli wprowadzimy do drużyny dwóch i więcej nowych zawodników, będzie to miało jeszcze gorszy wpływ na ich wyniki oraz wyniki zawodników powiązanych, z tym, że pogorszenie to nie przebiega w sposób wykładniczy, czyli spadek wyników o wskazane powyżej wartości procentowe nie sumuje się dla poszczególnych pozycji w różnych obszarach. Schemat prezentacji tych danych byłby zbyt skomplikowany, tym bardziej, że ilość wariantów jest duża, ale dość powiedzieć, że wprowadzając dwóch nowych środkowych obrońców do składu ich wyniki spadają o 18%, a zawodników powiązanych w pierwszym obszarze o 15%. W najgorszym wariancie, wprowadzając wszystkich czterech nowych pomocników, zanotowałem średni spadek o 31% dla środkowych pomocników oraz 27% dla skrzydłowych, blisko 23% dla napastników oraz 21% dla środkowych obrońców, a także 19% dla bocznych obrońców.

Oznacza to, że mocno przebudowana drużyna powinna się liczyć z tym, że osiągane przez nią wyniki mogą spaść nawet o 1/3 w stosunku do tych, które mogłaby osiągać nie wprowadzając zmian w składzie. Co ważne, wzrost wartości atrybutów nowych zawodników w porównaniu z ich poprzednikami, podnosi osiągane wyniki w początkowym okresie nieznacznie (maksymalne zanotowane wzrosty nie przekraczają 10%), więc w efekcie wymiany zawodnika słabszego na lepszego i tak notujemy spadek wyników w okresie jego adaptacji.

Osiągane przez nowego zawodnika wyniki notują także dużo wyższe wahania (odchylenia), niż to ma miejsce normalnie. Wartości skrajne wyników osiągane są częściej przez nowych zawodników w pierwszej fazie adaptacji, ale korelacja pomiędzy wysokością ich atrybutów widocznych a częstością tych zdarzeń jest słaba (-0,76). W kolejnych fazach adaptacji ilość takich zdarzeń spada praktycznie do poziomu zawodników już zaadoptowanych w drużynie i jako taka nie była przedmiotem mojego zainteresowania. Przy okazji niejako odkryłem, że na wysokość tych wahań zarówno podczas adaptacji, jak i po jej zakończeniu (a więc dla wszystkich zawodników w grze), bezpośrednio wpływają ukryte atrybuty stabilności formy i zdolności do adaptacji oraz stopień rozwoju zawodnika (różnica pomiędzy współczynnikiem obecnych umiejętności - CA a współczynnikiem potencjału - PA). Zawodnicy z wyższym poziomem tych atrybutów i rozwinięci (mniejsza różnica między CA i PA) rzadziej notują wyniki skrajne, niż ich koledzy. Wagi poszczególnych elementów jednak trudno wskazać, ponieważ podczas badania możliwych odchyleń dysponowałem zbyt małym zbiorem danych.

Odradzam gruntowne przebudowywanie zespołu bez uprzednich przygotowań. Prócz własnych doświadczeń w tym względzie, kilka obserwowanych przeze mnie drużyn prowadzonych przez komputer (AI), które w letnim oknie transferowym zmieniały pięciu i więcej podstawowych zawodników w składzie, notowały na koniec sezonu wyniki o wiele gorsze od spodziewanych, a w dwóch przypadkach kończyło się to załamaniem formy zespołu i zwolnieniem managera (Stoke - spodziewana pozycja w lidze 1, zajmowana pozycja po osiemnastu kolejkach 21; Hull - spodziewana pozycja w lidze 5, zajmowana pozycja po dwudziestu sześciu kolejkach 16).

Najlepszy osiągnięty model wprowadzania nowych zawodników do składu osiągnąłem poprzez pięć elementów:

• pojedyncze zakupy (maksymalnie jeden zawodnik do wyjściowej jedenastki w jednym oknie transferowym)
• stopniowe wprowadzanie do składu (najpierw mecze w rezerwach grających tą samą taktyką, potem wejścia do pierwszego składu z ławki)
• mecze sparingowe przez sezonem (nawet 11 meczów w okresie przygotowań)
• odpowiedni trening ogólny (zgranie zespołu na poziomie wysokim)
• objęcie nowego zawodnika mentoringiem (dotyczy tylko młodych zawodników)

Okres adaptacji nowego zawodnika w drużynie i tym samym szybkość osiągnięcia przez niego pełnego, 100% poziomu osiąganych wyników, zależy także od posiadanych przez niego atrybutów. Najważniejszy jest oczywiście ukryty atrybut zdolność do adaptacji (waga 60), ale podczas badania znalazłem bardzo wyraźną korelację z jeszcze dwoma atrybutami: wytrzymywanie presji (ukryty, waga 20) oraz determinacja (widoczny, waga 20). Zawodnicy hojnie wyposażeni przez researcherów w te trzy atrybuty adaptowali się najszybciej osiągając swój zwykły poziom wyników już w trzecim - czwartym miesiącu po transferze. Ci, którzy mieli niską odporność na presję i determinację (poniżej 9), adaptowali się dużo wolniej pomimo wysokiej wartości atrybutu zdolności do adaptacji (od 8 do 11 miesięcy). Zaznaczyć należy, że przeciętny proces adaptacji zawodnika w FM 2014, przy poziomie wymienionych atrybutów w zakresie 11-13, trwa około 10 miesięcy. Oczywiście także inne elementy gry wpływają na szybkość adaptacji (regularna gra w meczach, dobre wyniki, wysokie morale, wiek), ale zaobserwowane zależności pozwalają na stwierdzenie, że pozostałe czynniki potrafią przyspieszyć lub spowolnić ten proces o niewiele ponad 15%. Z drugiej strony zawodnik o niskiej umiejętności adaptacji (patrz: trzy wymienione atrybuty), który jednocześnie jest nieumiejętnie do niej wprowadzany, potrafi osiągnąć pełną zdolność do gry na swoim poziomie dopiero po ponad 20 miesiącach od transferu.

Podsumowując należy nadmienić, że przeciętny 10-miesięczny okres adaptacji nowego zawodnika w drużynie, dzieli się wyraźnie na trzy fazy:

• wstępną (4-5 miesięcy) - tej fazy dotyczą największe wskazane spadki wyników zawodnika oraz zawodników powiązanych,
• drugą (2-3 miesiące) - w tej fazie zauważyłem gwałtowny wzrost wyników nowego zawodnika, a zawodnicy powiązani wracają zwykle do wyników sprzed zmiany,
• trzecią (2-3 miesiące) - w tej fazie następuje już bardzo powolny wzrost wyników, aż do osiągnięcia wyników z zakresu normalnego poziomu zawodnika.

W znacznym uproszczeniu można powiedzieć, że w pierwszej fazie adaptacji możemy się spodziewać, że nasz nowy zawodnik będzie grał na 70 do 85% swoich możliwości, w drugiej powinien osiągnąć już 85-95%, a pod koniec trzeciej dojść do 100%.

Warto także zaznaczyć, że w przypadku sprowadzania obcokrajowców ze znajomością języka macierzystego klubu, gra traktuje ich na równi z zawodnikami krajowymi. W stosunku do takich zawodników wskazane powyżej zależności również obowiązują, ale okresy adaptacji ulegają znacznemu skróceniu (nawet o połowę).

WNIOSEK 2: ATRYBUTY KLUCZOWE DLA ROLI ZAWODNIKA

Konkretna rola na boisku powierzona zawodnikowi, wymaga od niego bezwzględnie posiadania wybranych atrybutów niezbędnych do jej pełnienia w możliwie najwyższym stopniu. Jednocześnie niski poziom pozostałych atrybutów zawodnika, ma niewielki wpływ na osiągane przez niego wyniki. Kluczowe atrybuty dla danej roli możemy z łatwością podświetlić na ekranie profilu zawodnika, w oknie jego treningu indywidualnego oraz na ekranie indywidualnych poleceń taktycznych.

Waga jaką „tfurcy" gry przypisali kluczowym dla danej roli atrybutom wydaje się być czasami aż przesadna. Zależność pomiędzy atrybutami kluczowymi dla roli, a pozostałymi wskazuje na proporcje wagowe 69 do 31. Tym samym na niemal 70% osiąganych przez zawodnika rezultatów wpływa bezpośrednio wysokość atrybutów kluczowych dla pełnionej przez niego roli. Co więcej, okazuje się, że spośród pozostałych atrybutów (mających wagę 31), niemal 89% wpływ na wyniki ma zaledwie sześć (trzy psychiczne: determinacja, decyzje i koncentracja oraz trzy fizyczne: siła, sprawność i równowaga - nazwijmy je atrybutami znacznymi; wrócę do tego w dalszej części poradnika), a pozostałe (w tym wszystkie techniczne!) nie mają większego znaczenia (ok. 3% wpływu na osiągane rezultaty). Wyjaśniam na przykładzie.

Na poprzednim rysunku zaznaczono atrybuty kluczowe środkowego obrońcy (jest ich 7). Jeżeli do tych atrybutów dodamy jeszcze cztery atrybuty znaczne (2 psychiczne i 2 fizyczne, bo akurat w tym przypadku środkowy obrońca posiada już determinację oraz siłę wśród kluczowych), otrzymamy zbiór atrybutów, od których osiągane przez niego wyniki uzależnione są w 97%! Oznacza to na przykład tyle, że na wykorzystywanie przez środkowego obrońcę sytuacji bramkowych atrybut wykańczania akcji niemal nie ma wpływu! Oznacza to także, że szybkość i przyspieszenie nie mają wielkiego znaczenia przy ilości udanych odbiorów przez obrońcę, a umiejętność podawania piłki przez napastnika nie ma wpływu na ilość jego celnych podań!

Wróćmy do atrybutów kluczowych. Interesujące jest także to, że różnica 2 punktów w wysokości kluczowych dla danej roli atrybutów, przekłada się niemal dokładnie na 3% osiąganych przez zawodnika wyników i wielkość ta nie ulega zmianom w żadnym przedziale 20 punktowej skali! Przykład: zawodnik z wszystkimi kluczowymi atrybutami na poziomie 10, będzie uzyskiwał wyniki o 6% gorsze, niż w przypadku dokładnie takiego samego zawodnika z tymi atrybutami na poziomie 14. W skrajnych przypadkach oznacza to na przykład, że dwóch identycznych zawodników, których kluczowe atrybuty będą różniły się poziomem o 10 punktów (np. 8 i 18), będą osiągali wyniki różne o 15%. Piętnaście procent celnych podań więcej, piętnaście procent przechwytów więcej, piętnaście procent więcej celnych strzałów, udanych dryblingów, dośrodkowań, wygranych pojedynków główkowych itp.

Niby wszystko jest w porządku, ale w określonych przypadkach taka sytuacja nie ma żadnego uzasadnienia. Weźmy przykład. Środkowi i boczni obrońcy (za wyjątkiem roli środkowego obrońcy grającego piłką) nie mają wśród swoich kluczowych atrybutów „podań". A jednak osiągane przez nich wyniki celności tych podań różnią się właśnie w sposób wykładniczy w zależności od wysokości kluczowych atrybutów i atrybutów znacznych. Jest to rzecz jasna sytuacja modelowa tj. kiedy mamy do czynienia z dwoma identycznymi zawodnikami różniącymi się jedynie atrybutami kluczowymi i znacznymi. Sam fakt jednak jest zdumiewający i każe wyciągnąć jedyny słuszny wniosek: koncentrujcie się na kluczowych atrybutach dla danej roli pełnionej przez zawodnika na boisku i nie zapominajcie o znacznych. Resztą możecie sobie nie zaprzątać głowy. Dodatkowym dowodem na prawdziwość tej korelacji jest generowanie nowych zawodników przez grę (tzw. „newgenów"). Zdecydowana większość z nich posiada kluczowe i znaczne atrybuty na poziomie co najmniej 9, podczas gdy większość pozostałych nie przekracza 6, a te najmniej istotne mieszczą się z reguły w przedziale 1-3.

Co ciekawe, korelacja powyższa dotyczy nie tylko drużyn prowadzonych przez człowieka, ale także drużyn kierowanych przez AI, z tym wszak zastrzeżeniem, że proporcje atrybutów kluczowych do pozostałych pozostają dla zawodników AI w stosunku ledwie 56 do 44 (przypomnijmy, że u gracza jest to 69 do 31), a atrybutów znacznych do reszty 65 do 35 (u gracza 89 do 11). Warto o tym pamiętać grając przeciwko komputerowi, że algorytm nie traktuje jednakowo naszych zawodników i zawodników rywali. Zaznaczyć muszę w tym miejscu, że o ile przy badaniu zawodników prowadzonych przeze mnie zbiór danych analizowanych objął 236 meczów, o tyle w przypadku analizy danych zawodników prowadzonych przez AI ograniczyłem się do 142 meczów (100 w fazie pierwszej AI kontra człowiek oraz 42 meczów AI kontra AI w fazie drugiej).

(Od autora: powyższy fragment poradnika został wykreślony, ponieważ zawiera błędne wnioskowanie dotyczące otrzymanych danych. Serdecznie przepraszam za wprowadzenie Czytelników w błąd i dziękuję użytkownikowi Wozzie, który zwrócił mi na to uwagę na CM Forum.)

Zmiany, które nastąpiły w tym względzie w silniku gry FM 2014 z pewnością poszły w kierunku przypisania atrybutom kluczowym większej niż dotychczas wagi, przez co algorytm opisujący zachowanie piłkarza na boisku „przelicza" je w sposób ponad trzy razy korzystniejszy w stosunku do innych atrybutów. Na szczęście w spokoju pozostawiono rozkład dwumianowy w silniku (w stosunku do uprzednio badanej przeze mnie wersji FM 2011 nie zauważyłem istotnych zmian), czyli prawdopodobieństwo wystąpienia określonego zdarzenia w określonej ilości prób. W znacznym skrócie i uproszczeniu można powiedzieć, że w FM 2014 potrzeba tyle samo strzałów, aby strzelić jedną bramkę co w FM 2011.

Researcherzy też dobrze wykonali swoją robotę i rzadko w grze mamy do czynienia z piłkarzami wyposażonymi w kluczowe i znaczne atrybuty na poziomie 15, a pozostałe na poziomie 6. Dzięki spłaszczeniu wykresu atrybutów u zdecydowanej większości zawodników, odchylenia ich wyników są widoczne dopiero po przeanalizowaniu indywidualnych statystyk z wielu meczów. Tym niemniej korelacja istnieje i warto o niej pamiętać.

WNIOSEK 3: ATRYBUTY ZNACZNE

Niezależnie od pozostałych widocznych korelacji pomiędzy atrybutami zawodnika a osiąganymi przez niego wynikami, sześć wybranych atrybutów posiada znaczny wpływ na te wyniki niezależnie od pełnionej przez piłkarza roli na boisku. Są to atrybuty znaczne:

• atrybuty psychiczne: determinacja, decyzje, koncentracja,
• atrybuty fizyczne: siła, sprawność, równowaga.

Podczas analizy danych nie zauważyłem, aby któryś z wymienionych atrybutów posiadał większą wagę od pozostałych, wobec czego uznaję je za równoważne dla wszystkich zawodników na wszystkich pozycjach. Przyznaję jednak, że nie poświęciłem tej kwestii zbyt wiele czasu, ani nie badałem szczegółowo, wobec czego pozostaje mi jedynie wskazać na zauważone trendy. Być może w przyszłości poświęcę temu zagadnieniu więcej uwagi.

Przy obniżaniu wybranych atrybutów (za każdym razem jednego spośród atrybutów znacznych) zauważyłem niewielkie spadki osiąganych wyników przez zawodników na poszczególnych pozycjach. Jednocześnie trzeba zauważyć, że wzrost tych samych atrybutów w stosunku do pozostałych atrybutów znacznych, nie przynosił wzrostu wyników! Dopiero zmiany poziomu dokonywane na wszystkich sześciu atrybutach dawały widoczne zmiany w wynikach wspomniane już podczas omawiania atrybutów kluczowych. Winien jednak jestem Czytelnikom spostrzeżenie, że nie każda pozycja jest wrażliwa na spadek wartości wybranego atrybutu. Jakkolwiek wspomniane niższe wyniki nie przekraczały progu 10%, a większość mieściła się w przedziale 5-8%, badana próba nie była zbyt duża (w sumie 28 zawodników w 70 meczach), zaobserwowany trend jest interesujący i może być zapowiedzią kolejnej korelacji. Pozwolę sobie wobec powyższego przedstawić te atrybuty, których obniżanie powodowało spadek wyników zawodników na poszczególnych pozycjach:

• obrońcy: koncentracja, determinacja, siła
• defensywni pomocnicy: determinacja, siła, równowaga
• pomocnicy: decyzje, sprawność, równowaga
• boczni pomocnicy: determinacja, sprawność, równowaga
• ofensywni pomocnicy: decyzje, sprawność, siła
• napastnicy: koncentracja, równowaga, siła

Wśród tych atrybutów na poszczególnych pozycjach upatruję uzupełnienia niezbędnych umiejętności zawodnika. Wszyscy analizowani przeze mnie zawodnicy posiadający atrybuty kluczowe oraz atrybuty znaczne na poziomie odpowiednim do danego poziomu rozgrywek, osiągali bardzo wysokie wyniki.

Nie jestem zwolennikiem jednostkowych przykładów zgodnie z zasadą, że w odpowiednio dużym zbiorze murzynów zawsze się znajdzie jakiś albinos, ale choćby dla zobrazowania powyższej tezy przedstawiam Wam wyniki jednego zawodnika z umiejętnościami technicznymi na poziomie polskiej ekstraklasy (podania 5, gra z pierwszej piłki 8, technika 7), co nie przeszkadza mu osiągać w Bundeslidze wyniki na poziomie 73% celnych podań (399 celnych na 546 wykonanych).

Istnieje jeszcze jeden ukryty atrybut, który pełni w grze istotną rolę w określonych okolicznościach: ważne mecze. Odpowiada on za to, jakie wyniki osiąga zawodnik w ważnych meczach. Podczas badania odkryłem zależność pomiędzy wysokością tego atrybutu, a wynikami osiąganymi podczas: meczów derbowych, półfinałów i finałów rozgrywek pucharowych, meczy barażowych (awans lub spadek z ligi), meczu decydującego o tytule lub spadku z ligi oraz ostatnich meczów sezonu ligowego (w przypadku walki o czołowe miejsca lub obrony przed spadkiem). Niska wartość atrybutu ważne mecze (w przedziale 1-5) obniża wyniki zawodnika w ww. spotkaniach o ponad połowę w stosunku do przeciętnych, zaś wysoka (w przedziale 15-20) potrafi je podnieść o 20%. W pozostałych meczach sezonu atrybut ten nie wykazuje żadnych zależności pomiędzy swoją wysokością a osiąganymi przez zawodnika wynikami.

Za tydzień zapraszam serdecznie do lektury drugiej części poradnika, w której będzie mowa o treningu oraz taktyce.

-------------------------

Autor artykułu stracił większość uzębienia podczas gry w serię Football Manager (wcześniej Championship Manager), zaczynając karierę w czasach, kiedy jedynym sposobem prowadzenia rozgrywki było śledzenie tekstowych komunikatów ukazujących się na monitorze, a rozdzielczość ekranu dorównywała swą głębią dzisiejszym kalkulatorom. Całkowity czas spędzony w grze pozwalałby autorowi na odbycie pieszej wędrówki dookoła świata, w którą, jak twierdzą źródła zbliżone do redakcji, w najbliższym czasie się on nie wybiera.